Akkermansia muciniphila – właściwości, działanie i znaczenie dla zdrowia

Akkermansia muciniphila to bakteria jelitowa zaliczana do tzw. probiotyków nowej generacji (Next-Generation Probiotics, NGP). W odróżnieniu od klasycznych szczepów Lactobacillus czy Bifidobacterium, A. muciniphila zasiedla warstwę śluzu jelitowego i wykazuje unikalne właściwości metaboliczne oraz immunomodulacyjne, które w ostatnich latach stały się przedmiotem intensywnych badań klinicznych.

Czym jest Akkermansia muciniphila?

Akkermansia muciniphila to gram-ujemna, beztlenowa bakteria naturalnie bytująca w warstwie mucyny (śluzu) wyścielającej jelito grube człowieka. Odkryta i opisana po raz pierwszy w 2004 roku przez Mursę Derrien i wsp. na Uniwersytecie Wageningen w Holandii, stanowi zwykle około 1–4% całkowitej mikrobioty jelitowej u zdrowych dorosłych. Jej liczebność ulega istotnemu zmniejszeniu w stanach chorobowych – otyłości, cukrzycy typu 2, nieswoistych zapaleniach jelit (IBD) i zespole metabolicznym – co skierowało uwagę naukowców na jej potencjalną rolę terapeutyczną.

Nazwa gatunkowa pochodzi od łacińskiego mucus (śluz) oraz greckiego philos (miłujący) – bakteria ta dosłownie „lubi śluz" i wykorzystuje mucynę jako główne źródło energii, jednocześnie stymulując jelito do produkcji nowej warstwy ochronnej.

Mechanizmy działania

Akkermansia muciniphila wywiera swoje działanie przez kilka dobrze udokumentowanych mechanizmów biologicznych:

• Wzmacnianie bariery jelitowej – zwiększa ekspresję białek tzw. ścisłych połączeń (tight junctions: claudyna-3, okludyna, ZO-1), uszczelniając nabłonek jelitowy i redukując przepuszczalność jelit (tzw. „leaky gut")
• Białko Amuc_1100 – kluczowy składnik zewnętrznej błony komórkowej bakterii; aktywuje receptor TLR2, moduluje odpowiedź immunologiczną, stymuluje wydzielanie GLP-1 (hormonu inkretynowego) i wpływa na produkcję serotoniny
• Modulacja immunologiczna – obniża stężenie prozapalnych cytokin (TNF-α, IL-6), promuje równowagę immunologiczną i redukuje endotoksemię metaboliczną (translokację LPS do krwiobiegu)
• Metabolizm kwasów żółciowych – modyfikuje profil kwasów żółciowych, co wpływa na regulację homeostazy energetycznej i metabolizm glukozy
• Oś jelito–mózg – wpływa na produkcję GABA (neuroprzekaźnik kluczowy dla funkcji mózgu) i serotoniny, co może przekładać się na nastrój i zachowanie

Co mówią badania kliniczne?

Przełomowe badanie kliniczne Ploviera i wsp. (2020, Nature Medicine) przeprowadzone na 40 dorosłych z nadwagą lub otyłością wykazało, że suplementacja pasteuryzowaną A. muciniphila przez 3 miesiące (dawka: 10¹⁰ CFU/dzień) w porównaniu z placebo przyniosła istotne statystycznie:

• redukcję insulinooporności i obniżenie stężenia insuliny na czczo,
• obniżenie stężenia cholesterolu całkowitego,
• redukcję masy ciała, tkanki tłuszczowej i obwodu bioder,
• obniżenie markerów stanu zapalnego i markerów dysfunkcji wątroby.

Co istotne, pasteuryzowana forma (bakteria nieżywa termicznie) wykazała w tym badaniu skuteczność porównywalną lub wyższą niż forma żywa – co tłumaczy się aktywnością białka Amuc_1100, które zachowuje strukturę po pasteryzacji. Badanie z 2024 roku (Cell Metabolism) potwierdziło, że suplementacja u pacjentów z otyłością i cukrzycą typu 2 przynosi korzyści metaboliczne, przy czym efekt zależy od wyjściowego poziomu bakterii w jelicie.

Rozgraniczenie danych – co wiemy, a co wymaga potwierdzenia

Fakty potwierdzone u ludzi (RCT):

• pasteuryzowana A. muciniphila poprawia parametry metaboliczne u dorosłych z otyłością (insulinooporność, cholesterol, masa ciała),
• suplementacja jest bezpieczna i dobrze tolerowana – brak istotnych działań niepożądanych w badaniach klinicznych,
• niższa liczebność A. muciniphila koreluje z otyłością, T2DM, IBD i zespołem metabolicznym.

Fakty z modeli zwierzęcych (wymagające potwierdzenia u ludzi):

• działanie przeciwmiażdżycowe i kardioprotekcyjne,
• potencjalne wsparcie w terapii nowotworowej (nasilenie odpowiedzi na immunoterapię),
• działanie neuroprotekcyjne i wpływ na oś jelito–mózg w kontekście chorób neurodegeneracyjnych.

Forma suplementacji – żywa czy pasteuryzowana?

Akkermansia muciniphila jest bakterią beztlenową – co oznacza, że jej hodowla i stabilizacja w formie suplementu doustnego jest technologicznie wymagająca. Dostępne preparaty na rynku oferują dwie formy:

• Forma pasteryzowana – łatwiejsza w produkcji i przechowywaniu, zachowuje aktywność białka Amuc_1100; wykazała skuteczność w kluczowym badaniu klinicznym
• Forma żywa – wymaga specjalnego kapsułkowania chroniącego przed tlenem i kwasem żołądkowym; potencjalnie szerszy zakres działania przez żywe komórki bakteryjne

Jak naturalnie wspierać poziom Akkermansia muciniphila?

Przed sięgnięciem po suplement warto wiedzieć, że poziom A. muciniphila w jelitach można wspierać dietą:

• Polifenole – resweratrol, EGCG (zielona herbata), polifenole z granatów i jagód stymulują wzrost A. muciniphila
• Błonnik prebiotyczny – inulina, FOS, arabinoksylany dostarczają pożywki dla bakterii produkujących maślan, który pośrednio sprzyja A. muciniphila
• Kwasy omega-3 – wykazują pozytywny wpływ na liczebność tej bakterii w badaniach na modelach zwierzęcych
• Ograniczenie diety wysokotłuszczowej i ultraprzetworzonej – dysbioza wywołana taką dietą jest jednym z głównych czynników redukujących A. muciniphila

Bezpieczeństwo

W dotychczasowych badaniach klinicznych Akkermansia muciniphila wykazała bardzo dobry profil bezpieczeństwa. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w 2021 roku przyznał A. muciniphila status QPS (Qualified Presumption of Safety) – co jest pierwszym krokiem do pełnej akceptacji regulacyjnej jako składnika suplementów diety w UE. Suplement nie jest zalecany osobom z ciężką immunosupresją bez konsultacji lekarskiej.

Źródła

1. Plovier H, Everard A, Druart C, et al. A purified membrane protein from Akkermansia muciniphila or the pasteurized bacterium improves metabolism in obese and diabetic mice. Nat Med. 2017;23(1):107–113. DOI: 10.1038/nm.4236
2. Depommier C, Everard A, Druart C, et al. Supplementation with Akkermansia muciniphila in overweight and obese human volunteers: a proof-of-concept exploratory study. Nat Med. 2019;25(7):1096–1103. DOI: 10.1038/s41591-019-0495-2
3. Cani PD, Depommier C, Plovier H, et al. Akkermansia muciniphila: paradigm for next-generation beneficial microorganisms. Nat Rev Gastroenterol Hepatol. 2022;19(10):625–637. DOI: 10.1038/s41575-022-00631-9
4. Zhu L, et al. Akkermansia muciniphila supplementation in patients with overweight/obese type 2 diabetes: Efficacy depends on its baseline levels in the gut. Cell Metabolism. 2024. DOI: 10.1016/j.cmet.2024.08.010
5. Rodrigues VF, et al. Akkermansia muciniphila and Gut Immune System. Front Immunol. 2022;13:934695. DOI: 10.3389/fimmu.2022.934695. PMC9300896
6. Zhang T, et al. The role of Akkermansia muciniphila in maintaining health. Front Med. 2025. DOI: 10.3389/fmed.2025.1484656

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej ani zalecenia terapeutycznego. Przed rozpoczęciem suplementacji skonsultuj się z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.